Klei is een sediment dat hoofdzakelijk bestaat uit kleine gronddeeltjes (lutum). Het is een grondsoort die goed water vasthoudt. De Friese kleistreek is van oudsher een open landschap met veel akkerland langs de kust (kwelderwallen) en kleiweide verder landinwaarts. Beplanting concentreert zich vooral op erven en in dorpen en steden. Een boomsoort die historisch gezien veel op de Friese klei voorkomt is de iep.
De Friese kleistreek is ontstaan door afzetting van zeeklei in een kwelderlandschap. De kleistreek is grofweg op te delen in drie zones: de lichte kleigronden op de hoger gelegen (voormalige) kwelderwallen, de zware kleigronden in de lager gelegen (voormalige) kweldervlakte (o.a. de Greidhoeke) en de klei-op-veengronden ter hoogte van de vroegere overgang van klei naar natuurlijk veengebied. Ook de ingedijkte zeearmen (o.a. Middelzee) en de zeepolders langs de kust horen bij de kleistreek.
De kleistreek is een grotendeels open landschap waar de beplanting zich van oudsher beperkte tot boerenerven, stateterreinen, dorpen, kerkterreinen, hoofdwegen, eendenkooien en windsingels en elzensingels om gardeniersgronden en boomgaarden. Op dijken, overhoekjes en langs sloten groei(d)en hier en daar ook struiken zoals meidoorn en in natte delen van het landschap konden broekbosjes tot ontwikkeling komen. Vanaf de ruilverkavelingsperiode zijn op de klei de nodige dorpsbosjes aangeplant. Belangrijk voor beplanting in de kleistreek is dat het bestand is tegen de invloed van zilte zeewind. De iep is daarom een soort die goed bij de kleistreek past. Op historische (en vaak opgehoogde en kalkrijke) erven is het scala aan beplanting meestal net iets uitgebreider dan in het landschap.
In onderstaande tabellen zijn een aantal (al dan niet inheemse) boom- en struiksoorten genoemd die bij de kleistreek passen en de lokale en regionale biodiversiteit ondersteunen.
Nederlandse naam | Wetenschappelijk | Landschap | Erf | Opmerking |
|---|---|---|---|---|
Berk – Ruwe berk | Betula pendula | – | + | drogere omstandigheden |
Berk – Zachte berk | Betula pubescens | – | + | nattere omstandigheden |
Beuk | Fagus sylvatica | – | + | m.n. op erven als solitair |
Es | Fraxinus excelsior | + | + | let op: essentaksterfte |
Esdoorn – Gewone esdoorn | Acer pseudoplatanus | – | + | niet inh. maar al lang in cultuur |
Veldesdoorn – Spaanse aak | Acer campestre | – | + | niet inh. in Fryslân |
Haagbeuk | Carpinus betulus | – | + | niet inh. in Fryslân |
Iep (diverse soorten) | Ulmus spec. | + | + | fladderiep en veldiep inheems. let op: iepziekte |
Linde (diverse soorten) | Tilia spec. | – | + | niet inheems in Frl. wel in NL |
Grauwe abeel | Populus x canescens | – | + | hybride witte abeel/ratelpopulier |
Schietwilg | Salix alba | + | + | nattere omstandigheden |
Zoete kers | Prunus avium | – | + | |
Zomereik | Quercus robur | – | + | |
Zwarte els | Alnus glutinosa | + | + |
Nederlandse naam | Wetenschappelijk | Landschap | Erf | Opmerking |
|---|---|---|---|---|
Braam (diverse soorten) | Rubus spec. | + | + | verschijnt vaak spontaan |
Gelderse roos | Viburnum opulus | + | + | voorkeur vochtigere standplaats |
Gewone vogelkers | Prunus padus | – | + | niet verwarren met Amerikaanse vogelkers (exoot) |
Hazelaar | Corylus avellana | – | + | |
Hulst | Ilex aquifolium | – | + | |
Kornoelje – Gele kornoelje | Cornus mas | – | + | niet inh. in Fryslân |
Kornoelje – Rode kornoelje | Cornus sanguinea | – | + | niet inh. in Fryslân |
Eenstijlige meidoorn | Crataegus monogyna | + | + | |
Hondsroos | Rosa canina | + | + | |
Sleedoorn | Prunus spinosa | + | + | |
Vuilboom | Frangula alnus | + | + | |
Vlier – Gewone vlier | Sambucus nigra | + | + | |
Vlier – Trosvlier | Sambucus racemosa | – | + | niet inh. in Fryslân |
Grauwe wilg | Salix cinerea | + | + | |
Wegedoorn | Rhamnus catharica | – | + | zeldzame soort, niet zomaar overal aanplanten |
Wilde liguster | Ligustrum vulgare | – | + | |
Wilde lijsterbes | Sorbus aucuparia | + | + | |
Wilde kardinaalsmuts | Euonymus europaeus | – | + | niet inh. in Fryslân |
Zwarte bes | Ribes nigrum | – | + | zeldzame soort |
