Een elzensingel is een lijnvormig landschapselement langs een sloot dat één boom (of één stobbe met uitlopers) breed is. De hoofdsoort in deze singel is de zwarte els. Elzensingels zijn kenmerkend als perceelafscheiding in bijvoorbeeld het besloten landschap van de Noardlike Fryske Wâlden. De elzensingel valt vaak onder hakhoutbeheer: de singels worden om de 21 jaar volledig afgezet, met uitzondering van enkele markante bomen.
In tegenstelling tot houtsingels, die wat hoger staan, horen elzensingels in het talud van slootkanten te groeien. Daar zijn ze van oorsprong ook ontstaan: door het graven van sloten ontstonden geschikte kiemplekken voor het zaad van de elzen. De elzen worden in Fryslân daarom nog steeds in het schuine deel naast een sloot aangeplant.
Het zaad van de zwarte els zit in elzenproppen opgeslagen. Dat zijn de kleine, houtige katjes die de hele winter aan de boom blijven hangen en die de boom ’s winters een donker uiterlijk geven.
1. Plant een elzensingel tussen half november en half maart als het niet vriest.
2. Kies voor tweejarig autochtoon bosplantsoen van ongeveer 80-100 cm.
3. Indien je niet direct al het geleverde bosplantsoen kunt aanplanten, kuil het plantsoen dan tijdelijk in. Graaf een gat op een vochtige en schaduwrijke plek. Plaats de beplanting schuin in het gat. De wortels moeten bedekt worden met de vrijgekomen grond.
4. Voor het aanplanten is een ruim plantgat noodzakelijk waarin de wortels zich voldoende kunnen uitspreiden.
5. De elzen worden bij aanplant in het talud langs de sloot geplant, in een enkele rij om de 50 centimeter (dus 2 stuks per meter).
6. De aanplant bestaat voor 75% uit zwarte els en voor 25% uit aanvullende soorten als meidoorn, sleedoorn, hondsroos, Gelderse roos, vuilboom en vlier.
Plaats altijd een raster op 1 meter langs de singel om vraatschade door vee en wild te voorkomen.
1. Elzensingels kennen van oudsher een cyclische beheervorm. Door het regelmatig afzetten (vlak aan de grond afzagen), krijg je een dichtere singel waar diverse vogels en zoogdieren van profiteren. Het afzetten van elzensingels vindt in de winterperiode plaats. Bij de provincie moet je een kapmelding doen. Check daarnaast bij de gemeente of je een kapvergunning nodig hebt.
2. De eerste grotere ingreep vindt na 7 jaar plaats. Alleen de overhangende takken worden dan aan de basis van de stobben verwijderd.
3. 14 jaar na aanplant is de tweede grote ingreep: de over het raster hangende stammen worden aan de basis afgezaagd. Overstekende zijtakken worden aan de perceelzijde gesnoeid en tot maximaal een derde van de hoogte van de bomen.
4. Na ongeveer 21 jaar vindt de eindkap plaats en wordt een elzensingel bijna helemaal afgezet.
5. Zorg ervoor dat niet alle singels rond een perceel in hetzelfde jaar afgezet worden, zodat het niet in één keer een kaalslag wordt.
Bij de eindkap is de diameter van de stam op borsthoogte, de hoogte waarop de stobben afgezet dienen te worden.
Een dikke stam met een diameter van bijvoorbeeld 40 centimeter wordt dus op een hoger punt afgezaagd dan een dunnere stam met een diameter van bijvoorbeeld 20 centimeter.
Zaag schuin af, iets aflopend naar de buitenkant van de stobbe, om inwateren van de stam te voorkomen.
Bij de eindkap spaar je enkele overstaanders. Een overstaander is een markante boom of struik in de singel die blijft staan bij de snoeiwerkzaamheden. Dit kan ook een groepje van 2 à 3 bomen bij elkaar zijn.
