Een houtwal is een met bomen en struiken – en vaak ook met kruiden – begroeide aarden wal. De wal is minimaal een halve meter hoog en in de meeste gevallen ligt er aan beide kanten een droge greppel. De breedte kan variëren, maar is meestal rond de 3-4 meter. De meest voorkomende houtsoort op de houtwal is de zomereik.
Houtwallen zijn karakteristieke, eeuwenoude begroeide grondwallen die in de Noordelijke Wouden dykswâlen worden genoemd. Dykswâlen zijn onderdeel van het unieke coulisselandschap van de Noardlike Fryske Wâlden. In de Zuidelijke Wouden komen ook dubbele houtwallen voor.
Houtwallen dienen als belangrijke ecologische verbindingszone voor insecten, vogels en allerlei zoogdieren. Ze zijn heel belangrijk voor de biodiversiteit.
1. Plant een houtwal tussen half november en half maart als het niet vriest.
2. Kies voor tweejarig autochtoon bosplantsoen van ongeveer 80-100 cm.
3. Indien je niet direct al het geleverde bosplantsoen kunt aanplanten, kuil ze dan tijdelijk in. Graaf een gat op een vochtige en schaduwrijke plek. Plaats het plantsoen schuin in het gat. De wortels moeten bedekt worden met de vrijgekomen grond.
1. Het komt vaak voor dat een houtwal van twee verschillende eigenaren is. Eén zijde van een houtwal kun je daarom als een afzonderlijk element beschouwen.
2. Op ongeveer 25 centimeter van het midden van de houtwal wordt de eerste rij aangeplant. In deze rij wordt om de meter aangeplant. De aanplant in deze rij bestaat voor 75% uit de hoofdhoutsoort (zomereik) en voor 25% uit aanvullende soorten.
3. Maak plantgaten waar de wortels van het bosplantsoen uitgespreid goed in passen.
4. In de tweede rij, op ongeveer 75 centimeter afstand van het midden – en in verspringend verband met de eerste rij – wordt voor 25% van de hoofdhoutsoort aangeplant en voor 75% andere soorten. Ook in deze rij wordt om de meter aangeplant. In totaal bestaat de gehele houtwal dus wel uit vier rijen.
5. Plaats een raster met palen schuin in de houtwal zodat het vee het plantsoen niet kan beschadigen.
1. Houtwallen kennen van oudsher een cyclische beheervorm. Door het regelmatig afzetten (vlak aan de grond afzagen), krijg je een dichtere wal waar diverse vogels en zoogdieren van profiteren. Het afzetten van houtwallen vindt in de winterperiode plaats. Bij de provincie moet je een kapmelding doen. Check daarnaast bij de gemeente of je een kapvergunning nodig hebt.
2. De eerste grotere ingreep vindt na 7 jaar plaats. Alleen de overhangende takken worden dan aan de basis van de stobben verwijderd.
3. 14 jaar na aanplant is de tweede grote ingreep: de over het raster hangende stammen worden aan de basis afgezaagd. Overstekende zijtakken worden aan de perceelzijde gesnoeid en tot maximaal een derde van de hoogte van de bomen.
4. Na ongeveer 21 jaar vindt de eindkap plaats en wordt een houtwal bijna helemaal afgezet.
Bij de eindkap is de diameter van de stam op borsthoogte, de hoogte waarop de stobben afgezet dienen te worden.
Een dikke stam met een diameter van bijvoorbeeld 40 cm. wordt dus op een hoger punt afgezaagd dan een dunnere stam met een diameter van bijvoorbeeld 20 cm.
Zaag schuin af, iets aflopend naar de buitenkant van de stobbe, om inwateren van de stam te voorkomen.
Bij de eindkap spaar je enkele overstaanders. Een overstaander is een markante boom of struik die op de wal blijft staan bij de snoeiwerkzaamheden.
In houtwallen staan vaak hele oude eiken, laat deze oude eiken allemaal staan, anders lopen ze niet meer uit.
