Zand is een sediment met een relatief grote korrelgrootte (groter dan klei/lutum). In Fryslân komen zandbodems voor in de Friese Wouden, Gaasterland en in bepaalde delen op de Waddeneilanden. Door het bestaan van ruimte tussen de zandkorrels houden zandgronden vaak niet goed water vast en zijn daarom in landbouwkundig opzicht niet heel vruchtbaar. Boomsoorten die van oudsher goed bij de Friese zandstreek passen zijn (zomer)eik en linde.
De Friese zandstreek ligt van nature relatief hoog. Na de middeleeuwse veenontginningen en latere turfwinning is het (pleistocene) dekzand hier weer aan het maaiveld komen te liggen. In de loop van de eeuwen is de Friese zandstreek steeds boomrijker geworden. Zo zijn als perceelscheiding vaak houtige elementen zoals houtwallen en elzensingels aanwezig.
De zandgronden werden vanuit landbouwkundig oogpunt vaak als arm getypeerd. Deels om deze reden is in het verleden vrij vaak (hakhout)bos op zandpercelen aangeplant. Vanaf ongeveer de 17e eeuw lieten adellijke lieden landgoederenzones met veel beplanting aanleggen. In de vroege 20e eeuw zijn ook nog veel stukken heide bebost. Naast bovengenoemde aanplant en elementen is in de zandstreek van oudsher ook beplanting op erven en langs wegen te vinden. Boom- en struiksoorten die goed passen bij de Friese zandstreek zijn zomereik, zwarte els, berk, linde, meidoorn, sleedoorn en hazelaar.
In onderstaande tabellen zijn een aantal (al dan niet inheemse) boom- en struiksoorten genoemd die bij de zandstreek passen en de lokale en regionale biodiversiteit ondersteunen.
Nederlandse naam | Wetenschappelijk | Landschap | Erf | Opmerking |
|---|---|---|---|---|
Berk – Ruwe berk | Betula pendula | + | + | drogere omstandigheden |
Berk – Zachte berk | Betula pubescens | + | + | nattere omstandigheden |
Beuk | Fagus sylvatica | + | + | m.n. op erven als solitair |
Es | Fraxinus excelsior | + | + | let op: essentaksterfte |
Esdoorn – Gewone esdoorn | Acer pseudoplatanus | – | + | niet inh. maar al lang in cultuur |
Veldesdoorn – Spaanse aak | Acer campestre | – | + | niet inh. in Fryslân |
Grove den | Pinus sylvestris | + | + | inh. grove den uitgestorven |
Haagbeuk | Carpinus betulus | – | + | niet inh. in Fryslân |
Iep (diverse soorten) | Ulmus spec. | + | + | fladderiep en veldiep inheems. let op: iepziekte |
Linde (diverse soorten) | Tilia spec. | + | + | niet inheems in Frl. wel in NL |
Populier – Grauwe abeel | Populus x canescens | – | + | hybride witte abeel/ratelpopulier |
Populier – Ratelpopulier | Populus tremula | + | + | doorgaans niet geplant, maar verschijnt spontaan |
Populier – Witte abeel | Populus alba | – | + | niet inh. maar al lang in cultuur |
Wilg – Boswilg | Salix caprea | + | + | drogere omstandigheden |
Wilg – Schietwilg | Salix alba | + | + | nattere omstandigheden |
Zoete kers | Prunus avium | + | + | |
Zomereik | Quercus robur | + | + | |
Zwarte els | Alnus glutinosa | + | + | o.a. witte els is exoot |
Nederlandse naam | Wetenschappelijk | Landschap | Erf | Opmerking |
|---|---|---|---|---|
Braam (diverse soorten) | Rubus spec. | + | + | verschijnt vaak spontaan |
Brem | Cytisus scoparius | + | + | doorgaans niet geplant |
Duindoorn | Hippophae rhamnoides | + (eilanden) | + (eilanden) | karakteristiek voor de eilanden |
Gelderse roos | Viburnum opulus | + | + | voorkeur vochtigere standplaats |
Gewone vogelkers | Prunus padus | + | + | niet verwarren met Amerikaanse vogelkers (exoot) |
Hazelaar | Corylus avellana | + | + | m.n. in zuidoosten |
Hulst | Ilex aquifolium | + | + | m.n. in zuidoosten |
Kornoelje – Gele kornoelje | Cornus mas | – | + | niet inh. in Fryslân, in NL in uiterste zuiden |
Kornoelje – Rode kornoelje | Cornus sanquinea | – | + | niet inh. in Fryslân |
Meidoorn – Eenstijlige meidoorn | Crataegus monogyna | + | + | |
Meidoorn – Tweestijlige meidoorn | Crataegus laevigata | + | – | zeldzame soort (eilanden en zuidoosten) |
Roos – Egelantier | Rosa rubiginosa | + | + | zeldzame soort (eilanden en zuidoosten) |
Roos – Hondsroos | Rosa canina | + | + | |
Roos – Heggenroos | Rosa corymbifera | + | + | |
Roos – Viltroos | Rosa tomentosa | + | + | zeldzame soort, niet zomaar overal aanplanten |
Sleedoorn | Prunus spinosa | + | + | |
Vuilboom | Frangula alnus | + | + | |
Vlier – Gewone vlier | Sambucus nigra | + | + | algemeen |
Vlier – Trosvlier | Sambucus racemosa | – | + | zeldzamer, niet inh. in Fryslân |
Wilde gagel | Myrica gale | + | – | wordt doorgaans niet geplant |
Wilg – Geoorde wilg | Salix aurita | + | + | |
Wilg – Grauwe wilg | Salix cinerea | + | + | |
Wilg – Laurierwilg | Salix pentandra | – | + | zeldzame soort |
Wegedoorn | Rhamnus catharica | + | + | zeldzame soort, niet zomaar overal aanplanten |
Wilde liguster | Liqustrum vulgare | + (eilanden) | + (eilanden) | op eilanden (zandgronden, duinen), daarbuiten op erven |
Wilde lijsterbes | Sorbus aucuparia | + | + | |
Wilde kardinaalsmuts | Euonymus europaeus | – | + | niet inh. in Fryslân |
Zwarte bes | Ribes nigrum | + | + | zeldzame soort |
